ถอดบทเรียนน้ำท่วมใหญ่เชียงราย “แม่ยาว” ยกระดับแผนรับมือภัยพิบัติ ฝึกอพยพกลางคืนเสมือนจริง สร้างชุมชนพร้อมรอดก่อนเกิดเหตุ

ถอดบทเรียนน้ำท่วมใหญ่เชียงราย “แม่ยาว” ยกระดับแผนรับมือภัยพิบัติ ฝึกอพยพกลางคืนเสมือนจริง สร้างชุมชนพร้อมรอดก่อนเกิดเหตุ

จ.เชียงราย – จากบทเรียนมหาอุทกภัยปี 2567 ที่สร้างความเสียหายแก่ประชาชนกว่า 56,000 ครัวเรือน ใน 13 อำเภอของจังหวัดเชียงราย ภาคีเครือข่ายด้านการจัดการภัยพิบัติได้ร่วมกันขับเคลื่อน โครงการเสริมสร้างศักยภาพชุมชนด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย : การจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติโดยอาศัยชุมชนเป็นฐาน (Community-Based Disaster Risk Management : CBDRM) ในพื้นที่ตำบลแม่ยาว อำเภอเมืองเชียงราย เพื่อยกระดับความพร้อมของชุมชนในการรับมืออุทกภัยอย่างเป็นระบบ โดยเน้นให้ประชาชนเป็นศูนย์กลางของการวางแผนและตัดสินใจ

โครงการดังกล่าวจัดขึ้นระหว่างวันที่ 21–22 กรกฎาคม 2569 ที่โรงเรียนบ้านรวมมิตร และพื้นที่บ้านกะเหรี่ยงรวมมิตรกับบ้านดอยบ่อ ตำบลแม่ยาว โดยความร่วมมือของ มูลนิธิเตรียมความพร้อมป้องกันภัยพิบัติในประเทศไทย (TDPF), เครือข่ายพัฒนาความเข้มแข็งต่อภัยพิบัติไทย (TNDR), สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย, เทศบาลตำบลแม่ยาว, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย และชุมชนในพื้นที่

โครงการเป็นการต่อยอดจากการจัดทำ แผนที่ร่องรอยระดับน้ำท่วมโดยชุมชน (Flood Map) เมื่อเดือนตุลาคม 2568 ซึ่งเปิดโอกาสให้ประชาชนร่วมสำรวจและบันทึกข้อมูลพื้นที่น้ำท่วมจริง ก่อนนำมาต่อยอดสู่การวิเคราะห์จุดเสี่ยง จุดเฝ้าระวัง จุดรวมพล เส้นทางอพยพ และศูนย์พักพิง พร้อมจัดทำร่างแผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยระดับหมู่บ้าน เพื่อให้สามารถนำไปใช้ได้จริงเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

กิจกรรมสำคัญในวันแรกประกอบด้วยการถอดบทเรียนจากเหตุการณ์น้ำท่วมที่ผ่านมา การประเมินศักยภาพของชุมชน การลงพื้นที่สำรวจเส้นทางอพยพและจุดเสี่ยง ตลอดจนการเปิดเวทีประชาคมรับฟังความคิดเห็น ก่อนลงมติรับรองร่างแผนหมู่บ้านและแผนที่เสี่ยงภัยร่วมกัน

จุดเด่นของโครงการคือ การฝึกซ้อมรับมือภัยพิบัติเสมือนจริงในเวลากลางคืน ซึ่งออกแบบให้สอดคล้องกับสถานการณ์น้ำท่วมครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นจริงในจังหวัดเชียงรายช่วงสองปีที่ผ่านมา โดยจำลองการแจ้งเตือน การสื่อสาร การอพยพ การใช้เส้นทางปลอดภัย และการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง ภายใต้ข้อจำกัดด้านแสงสว่างและเวลา เพื่อทดสอบความพร้อมของทุกภาคส่วน และค้นหาจุดอ่อนของแผนก่อนนำไปปรับปรุง

วันที่ 22 กรกฎาคม มีการนำเสนอผลการจัดทำแผนที่เสี่ยงน้ำท่วมและร่างแผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยของหมู่บ้าน พร้อมเปิดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างผู้แทนจังหวัดเชียงราย เทศบาลตำบลแม่ยาว สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย นักวิชาการ และภาคประชาชน เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลจากระดับหมู่บ้านสู่การจัดทำแผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและจังหวัดในอนาคต

ผู้จัดโครงการระบุว่า แนวทาง Community-Based Disaster Risk Management (CBDRM) เป็นการสร้างระบบจัดการภัยพิบัติที่ให้ประชาชนในพื้นที่มีบทบาทเป็นเจ้าของกระบวนการ ตั้งแต่การวิเคราะห์ความเสี่ยง การวางแผน การซักซ้อม ไปจนถึงการประเมินผล โดยมีหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคประชาสังคมทำหน้าที่สนับสนุนทางวิชาการและเสริมศักยภาพ เพื่อให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้เมื่อเกิดภัย

นอกจากนี้ โครงการยังมุ่งพัฒนารูปแบบ Resilience Hub หรือศูนย์กลางการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ให้เป็นกลไกประสานงาน การเรียนรู้ และการพัฒนาระบบบริหารจัดการภัยพิบัติในระยะยาว พร้อมประเมินระดับความพร้อมของชุมชนก่อนและหลังดำเนินโครงการ เพื่อนำผลที่ได้ไปต่อยอดสู่การกำหนดนโยบายและการวางแผนเชิงพื้นที่ของจังหวัดเชียงราย

การดำเนินงานครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า การลดความสูญเสียจากภัยพิบัติไม่สามารถอาศัยการทำงานของหน่วยงานใดเพียงลำพัง แต่ต้องเกิดจากความร่วมมือของประชาชน ชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถาบันการศึกษา ภาคประชาสังคม และหน่วยงานด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เพื่อสร้างระบบเตรียมพร้อมที่มีประสิทธิภาพและลดผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนได้อย่างยั่งยืน