สืบสาน 161 ปี ชาวบ้านแม่หารจัดพิธี “เลี้ยงเจ้าขุนห้วยแม่หาร” บวงสรวงป่าต้นน้ำ ขอฝนฟ้าดี น้ำอุดมสมบูรณ์ สะท้อนวิถีชีวิตกะเหรี่ยงผูกพันธรรมชาติ

สืบสาน 161 ปี ชาวบ้านแม่หารจัดพิธี “เลี้ยงเจ้าขุนห้วยแม่หาร” บวงสรวงป่าต้นน้ำ ขอฝนฟ้าดี น้ำอุดมสมบูรณ์ สะท้อนวิถีชีวิตกะเหรี่ยงผูกพันธรรมชาติ

วันที่ 26 พฤษภาคม 2569 ร.ต.ต.ศุภชัย แก้วชุม นายกองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกาศ ได้เดินทางเข้าร่วมพิธีกรรมโบราณ “เลี้ยงเจ้าขุนห้วยแม่หาร” หรือ “พิธีเลี้ยงผีขุนน้ำห้วยแม่หาร” ณ บริเวณขุนน้ำห้วยแม่หาร หมู่ 4 ตำบลบ้านกาศ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน เมื่อเร็วๆ นี้ โดย พิธีกรรมดังกล่าวเป็นประเพณีเก่าแก่ที่ชาวบ้านแม่หารร่วมกันถือปฏิบัติสืบทอดกันมาอย่างยาวนาน ซึ่งในปีนี้ครบรอบปีที่ 161 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อตอบแทนบุญคุณและบวงสรวงเทวดาฟ้าดิน รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่คอยพิทักษ์รักษาแหล่งต้นน้ำลำธารให้มีความอุดมสมบูรณ์

ชาวบ้านแม่หาร ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงที่มีวิถีชีวิตผูกพันใกล้ชิดกับธรรมชาติ และมีความเชื่อในการเคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์รวมถึงผีบรรพบุรุษ พิธีนี้จึงจัดขึ้นเพื่อ ขอบคุณ “ผีขุนน้ำ” ที่ช่วยปกป้องผืนป่าและไม่ปล่อยให้แหล่งน้ำแห้งเหือด ขอพรสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ให้ดลบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล มีน้ำท่าเพียงพอต่อการทำไร่ทำนา โดยกิจกรรมดังกล่าว จะจัดขึ้นในช่วงต้นฤดูฝน (ก่อนเริ่มทำนา) ประมาณเดือน 8 หรือเดือน 9 เหนือ (ราวเดือนพฤษภาคม – มิถุนายนของทุกปี) โดยทำพิธี ณ หอผีหรือศาลที่ตั้งอยู่บริเวณป่าต้นน้ำของหมู่บ้าน เครื่องไหว้ ประกอบไปด้วย เนื้อหมู, ไก่, ไข่, สุรา, ข้าวต้ม, ขนม, น้ำหวาน, ดอกไม้ และธูปเทียน เพื่อใช้ประกอบพิธีบูชาอารักษ์ประจำต้นน้ำ

ประเพณีการเลี้ยงผีขุนน้ำ ไม่ได้มีเพียงแค่ที่บ้านแม่หารเท่านั้น แต่ยังพบในกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ทั่วพื้นที่ภาคเหนือ ซึ่งอาจมีรูปแบบพิธีกรรมที่แตกต่างกันไปตามบริบทของแต่ละท้องถิ่น เพื่อ เป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ สร้างขวัญและกำลังใจให้แก่เกษตรกรในการเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูก และที่สำคัญที่สุดคือการ ปลุกจิตสำนึกให้คนในชุมชนเห็นคุณค่า ร่วมกันดูแลรักษาป่าไม้และแหล่งต้นน้ำลำธาร ให้ยั่งยืนตกทอดไปสู่รุ่นลูกรุ่นหลานต่อไป

ภาพ – ข่าว : สุกัลยา / แม่ฮ่องสอน